تکنیک های تصمیم گیری اوزان شاخص ها:

در قلمرو مدیریت تصمیم گیری از ازکان مهم و اصلی است، بطوریکه هربرت سایمون تصمیم گیری را با مدیریت یکی میداند. بطور کلی تصمیم گیری عبارتست از انتخاب یکی از راه حلهای مختلف.

یکی از تکنینک های تصمیم گیری، تصمیم گیری چند معیاره(MCDM) میباشد که خود به دو دسته کلی تقسیم میشود:

  1. مدل تصمیم گیری چند هدفه(MODM)
  2. مدل های تصمیم گیری چند شاخصه(MADM)

تکنیکهای تصمیم گیری چند معیاره دارای این مزیت هستند که می توانند گزینه های مختلف را با توجه به معیارهای متنوعی که واحد یکسانی ندارند ارزیابی کنند از مزیت های مهم تکنیک های MADM این است که آنها این توانایی را دارند که معیارهای کمی و کیفی را همزمان تجزیه تحلیل وارزیابی کنند.

از تکنیک های تصمیم گیری چند شاخصه می توان به:

  1. فرآیند تحلیل سلسله مراتبی(AHP)
  2. TOPSIS
  3. SAW
  4. ELECTRE
  5. ANP

البته در تحقیقات اخیر تئوریهای فازی نیز وارد این مجموعه شده است بعنوان مثال :

  1. AHP فازی
  2. TOPSIS فازی
  3. دلفی فازی
  4. و روش های دیگر

 

۲-۴-۱) روش AHP

روش AHP توسط فردی عراقی الصل به نام ساعتی، در دهه ی  ۱۹۷۰ پیشنهاد شد. این روش مانند روش، مانند آنچه در مغز انسان انجام می شود، به تجزیه و تحلیل مسایل می پردازد. AHP  تصمیم گیرندگان را قادر می سازد اثرات متقابل و همزمان بسیاری از وضعیت های پیچیده و نامعین را تعیین کنند. این فرآیند تصمیم گیرندگان را یاری می کند تا اولویت ها را بر اساس اهداف، دانش و تجربه ی خود تنظیم نمایند؛ به نحوی که احساسات و قضاوت های خود را بطور کامل در نظر گیرند. برای حل مسایل تصمیم گیری از طریق AHP، باید مسئله را بدقت و با همه جزئیات، تعریف و تبیین کردو جزئیات آن را بصورت ساختار سلسله مراتبی ترسیم نمود (مومنی، ۱۳۸۷: ۹۸).
AHP بر سه اصل زیر استوار است (مومنی، ۱۳۸۷: ۱۰۲):

الف) اصل ترسیم سلسله مراتبی

ب)اصل تدوین و تعیین اولویت ها

ج) اصل سازگاری منطقی قضاوت ها

اکنون به تشریح مختصر هر یک از این سه اصل می پردازیم:

الف) اصل ترسیم درخت سلسله مراتبی:

براساس این اصل درک یک مسئله در حالت کلی و پیچیده، برای انسان کاری دشوار است و ممکن است ابعاد مختلف و مهم مسئله ی مورد نظر مورد توجه قرار نگیرد. از اینرو، تجزیه یک مسئله کلی، به چندین مسئله جزئی تر، در درک مسئله بسیار کارساز می باشد (مومنی، ۱۳۸۷: ۱۰۴).

این مطلب را هم بخوانید :  بررسی عوامل مؤثر بر همسویی اهداف فردی و سازمانی- قسمت ۵

در شکل ۲-۱۲ نمونه ی یک درخت سلسله مراتبی را مشاهده می‎کنید:

 

شکل ۲-۱۲) نمونه ی یک درخت سلسله مراتبی

 

ب) تعیین اولویت ها

انسان نمی تواند یک مسئله را بطور کلی درک نماید. بنابراین، آنها را به مسایل کوچکتر تجزیه می کند و با توجه به معیارهای مشخص، بین آنها ((مقایسات زوجی)) انجام داده و برتری یک گزینه بر گزینه دیگر را مشخص می نمایند. سپس این نتایج، وارد مدل های مختلف تصمیم گیری شده تا درک بهتری از کل سیستم ارائه شود.

 

 

ج) سازگاری منطقی قضاوت ها

ذهن انسان می تواند به نحوی بین اجزا، رابطه برقرار کند که بین آنها سازگاری و ثبات منطقی وجود داشته باشد.

سازگاری در دو مفهموم بکار می رود:

۱-ج) ایده ها و اشیا مشابه، با توجه به ارتباطشان، در یک گروه قرار می گیرند.

۲-ج) معیار دوم، میزان ارتباط بین ایده های مختلف، با توجه به معیار خاص آنهاست.

 

۲-۴-۲) الگوریتم AHP

در این مرحله با مدل AHP، مسئله را تجزیه و تحلیل کرده و آن را به چند قسمت ساده تر تجزیه می کنیم. پس از آن که گزینه ها و شاخص ها مشخص شد، بین شاخص ها مقایسات زوجی انجام می دهیم. در مرحله ی بعد برای هر شاخص بین گزینه ها، مقایسات زوجی انجام می دهیم. سپس از الگوریتم زیر پیروی می کنیم.

الف) به هنجار کردن ماتریس مقایسات زوجی

ب) بدست آوردن میانگین حسابی هر سطر ماتریس بهنجار شده ی مقایسات زوجی(که به آن وزن های نسبی گفته می شود).

ج) ضرب وزن های نسبی شاخص ها در میانگین حسابی گزینه ها

د)رتبه بندی کردن گزینه ها.

پس از طی این مراحل بسراغ (( سنجش نرخ ناسازگاری )) می رویم. به این منظور مراحل زیر را طی می‎کنیم.

گام۱٫ محاسبه بردار مجموع وزنی(WSV) : ماتریس مقایسات زوجی (D) را در بردار وزن های نسبی ضرب کنید. به بردار حاصل، ((بردار مجموع وزنی)) گفته می شود.

WSV = D × W

گام ۲٫ محاسبه بردار سازگاری(CV): عناصر بردار مجموع وزنی را بر بردار وزن های نسبی تقسیم کنید. به بردار حاصل، ((بردار سازگاری)) گفته می شود.

گام۳٫ محاسبه ی بزرگترین مقدار ویژه ی  ماتریس مقایسات زوجی :

برای محاسبه ی بزرگترین مقدار ویژه ی ماتریس مقایسات زوجی، میانگین عناصر بردار سازگاری محاسبه می شود.

گام۴٫ محاسبه ی شاخص ناسازگاری(II): شاخص ناسازگاری بصورت زیر محاسبه می شود.

این مطلب را هم بخوانید :  چگونگی شکل­ گیری رفتارها، تمایلات و باورها

II =

گام۵٫ محاسبه ی نرخ ناسازگاری(IR): به این منظور به ترتیب زیر عمل می شود:

IR =

در اینجا IRI ( شاخص ناسازگاری تصادفی) مقداریست که از جدول زیر استخراج می گردد. جدول شاخص ناسازگاری تصادفی، بر اساس شبیه سازی بدست آمده است و بصورت جدول شماره (۲-۱۲) است:

جدول۲-۱۲ : شاخص ناسازگاری تصادفی

۱           ۲         ۳          ۴          ۵          ۶           ۷           ۸           ۹           ۱۰ n
۰         ۰        ۵۸/۰      ۹/۰        ۱۲/۱     ۲۴/۱       ۳۲/۱       ۴۱/۱      ۴۵/۱       ۵۱/۱ IRI

 

در صورتیکه نرخ ناسازگاری کوچکتر یا مساوی ۱/۰ باشد در مقایسات زوجی، سازگاری وجود دارد و می‎توان کار را ادامه داد؛ در غیر اینصورت تصمیم گیرنده در مقایسات زوجی تجدید نظر کند.

لازم به ذکر است که برای پر کردن ماتریس مقایسات زوجی، از مقیاس ۱ تا ۹ استفاده می شود تا اهمیت نسبی هر عنصر نسبت به عناصر دیگردر رابطه با آن خصوصیت، مشخص شود که در جدول ۲-۱۳ به تفصیل قابل مشاهده است:

جدول ۲-۱۳)  مقیاس AHP

شرح تعریف درجه اهمیت
دو عنصر اهمیت یکسانی داشته باشند اهمیت یکسان ۱
یک عنصر نسبت به عنصر دیگر، نسبتا ترجیح داده شود نسبتا مرجح ۳
یک عنصر نسبت به عنصر دیگر، زیاد ترجیح داده شود ترجیح زیاد ۵
یک عنصر نسبت به عنصر دیگر، بسیار زیاد ترجیح داده شود ترجیح بسیار زیاد ۷
یک عنصر نسبت به عنصر دیگر، ترجیح فوق العاده زیادی دارد ترجیح فوق العاده زیاد ۹
ارزش های بینابین در قضاوت ها ۸,۶,۴,۲
هنگامی که عنصر  با  مقایسه می شود، یکی از اعداد بالا به آن اختصاص می یابد. در مقایسه عنصر  با  ، مقدار معکوس آن عدد اختصاص می یابد ( )

توجه داشته باشید که ماتریس مقایسات زوجی، سطر i با ستونj  مقایسه می شود. بنابراین تمام عناصر قطر اصلی این ماتریس عدد یک می باشد؛ همچنین هر مقدار زیرقطر اصلی، معکوس مقدار بالای قطر است. نرم افزاری بنام Expert Choice برای حل مسائلAHP وجود دارد.

[۱]  Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution

[۲]  Simple Additive Weighted

[۳]  Analytic Hierarchy Process

[۴] Thomas L. saaty

[۵] Normalize
فایل متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir موجود است.
[۶] Weighted sum vector

[۷] Consistency vector

[۸] Eigen value

[۹] Inconsistency index

[۱۰] Inconsistency ratio

[۱۱] Inconsistency random index

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *