نظریه‌های اسناد و منبع کنترل

Posted on

نظریه‌های اسناد و منبع کنترل

کانون کنترل یک بخش از اسنادمی‌باشد که در این قسمت ابتدا مفهوم منبع کنترل مورد توجه قرار می‌گیرد و سپس به موضوع نظریه‌های اسناد پرداخته می‌شود.

 

2-2-2-1- نظریه منبع کنترل راتر

راتر برای تبین رفتار،هم به بیرون و هم درون ارگانیسم،تقویتهای بیرونی وفرآیندهای شناختی درونی توجه دارد. او می‌گوید ماخود رابه صورت موجوداتی هوشیار می‌بینیم که قادریم بربجربیات خود اثر بگذاریم و تصمیمهایی بگیریم که زندگیمان را تنظیم کنند،تقویت بیرونی در نظام راتر اهمیت دارد اما اثر بخشی تقویت به تواناییهای شناختی مابستگی دارد(شولتز وشولتز،1385،).

راتر معتقد بود که افراد از جهت مقدار اعتقادشان به وجود رابطه علت ومعلولی بین رفتار‌هایی که انجام می‌دهند وتقویت کننده‌هایی که پس از آن اتفاق می‌افتد، باهم تفاوت دارند راتر برای اینکه کارکرد شخصیت راشرح دهد چهار مفهوم اساسی را معرفی کرد:1)توان رفتار[1]2)انتظار[2] 3)ارزش تقویت[3] 4 )موقعیت روانشناختی[4].

1)توان رفتار:یعنی این  احتمال که ازتمام رفتارهایی که می‌توانیم در یک موقعیت معین انتخاب کرده وآن را نشان دهیم، یک رفتار یاپاسخ خاص داده خواهد شد.

2)انتظار:اشاره دارد به عقیده ما در باره اینکه اگر درموقعیت معین به شیوه خاصی رفتار کنیم می‌توانیم پاداشی را که به دنبال آن خواهد آمد پیش بینی نماییم. این درجه انتظار عمدتاً توسط دوعامل تعیین می‌شود: تقویت گذشته وتعمیم.

3)ارزش تقویت:سومین مفهوم در نظریۀ راتر ارزش تقویت است. این مفهوم میزان ترجیح یک تقویت به تقویت دیگر اطلاق می‌شود.

4)موقعیت روان شناختی : از دیدگاه راتر، به طور پیوسته به محیطهای درونی وبیرونی مان واکنش نشان می‌دهیم وبعلاوه هردوی این محیطها، یکدیگر را تحت تأثیر قرار می‌دهند.راتر از این جهت این موقعیت را روانشناختی می‌خواند زیرا ما بر حسب ادراکهای خود از محرکهای بیرونی به  آن واکنش نشان می‌دهیم، و رفتار را فقط از طریق شناختی و موقعیت روانی می‌توان درک کرد(کریمی،1388).

  عوامل تاثیرگذار بر امنیت عاطفی

 

2-2-2-2- نظریه مدی وکوباسا[5]

بین منبع کنترل وتاکید روانشناسان اگزیستانسیالیستی مثل مدی وکوباسا در دو تیپ شخصیتی اصیل وغیر اصیل هم پوشی وجود دارد. مدی وکوباسا، (1977)در سطح هسته شخصیت، وجود نیازهای زیستی، اجتماعی وروانشناختی را فرض می‌کنند که با مفاهیم جهان اطراف [6]وجهان اشخاص[7] درنطریه پردازی اگزیستانسیالیستی همسان است. به نظر آنها، آنچه انسان را هم در سطح نوع وهم سطح فرد منحصر می‌گرداند، نیازهای روان شناختی(یعنی:نماد سازی،تصویر سازی ذهنی وقضاوت کردن)است وهرچه قدر استفاده ازاین خصیصه بیشتر باشد مقولات، ایده‌های مربوط به تغییر مطلوب ونظام ارزشی گسترده تر خواهد بود( شمس،1378).

 

2-2-3- نظریه‌های اسناد

ما معمولاً می‌خواهیم ویژگیها وصفات اختصاصی دیگران را بشناسیم وبه علل رفتارهایشان پی ببریم. روانشناسان اجتماعی معتقدند که علاقۀ ما به اینچنین سؤالات اساسی، به میل باطنی مابه فهم ودرک ارتباطات علت و معلولی مربوط است. به عبارت دیگر مابه سادگی کارهایی راکه دیگران انجام می‌دهند را درک نمی‌کنیم و می‌خواهیم بفهمیم که چرا آنها آن را انجام می‌دهند فرایندی که ما ازطریق آن اینچنین اطلاعاتی را جستجو می‌کنیم به اسناد مشهور است. اسناد[8] فرایندی است که ازطریق آن ما به جستجو وتعیین علل رفتار دیگران پرداخته وهمچنین اطلاعاتی را در خصوص تمایلات وخصوصیات آنها بدست می‌آوریم(بارون وبرن، 2004).

در زمینه اسناد نظریه‌های گوناگونی مطرح شده است که در ذیل به برخی از آنها به صورت مختصر اشاره می‌گردد:

 

2-2-3-1- نظریه روانشناسی ساده‌هایدر

قدیمی‌ترین فرمول بندی نظریۀ اسناد در کارهای فرتدز‌هایدر[9] (1985) مشاهده می‌شود. بر طبق این نظریه مردم کوشش دارند رفتار دیگران را مانند روانشناسان دریابند وبداین اساس رفتارهای آنها را مولود عوامل موقعیتی فرض کنند(اسنادموقعیتی)ویاآنها را به عوامل درونی شخصیتی وی نسیت می‌دهند(اسناد گرایشی)(بارون،بیرن وبرنسکامب،1390).

  ویژگی­های کیفیت زندگی از دیدگاه روانشناختی

 

2-2-3-2-نظریه استنباط تطابقی[10] جونز ودیویس[11]

طبق این نظریه فرایند اسناد اثراتی راکه در یک  موقعیت مفروض از هر پاسخ احتمالی ناشی می‌شود مشخص می‌کند.به عبارت دیگر این نظریه پیش بینی می‌کند که مردم سعی دارند از روی رفتار استنباط کنند که آیا آن رفتار با بایک خصیصه پایدار شخص تطبیق می‌کند یانه(کریمی‌وسیف،1390).

 

2-2-3-3- نظریه تغییر همگام[12] هارولد کلی[13]

برطبق این نطریه مردم اسنادهای خود را بر مبنای اصل تغییر همگام انجام می‌دهند این اصل می‌گوید برای اینکه چیزی علت یک رفتار باشد باید هر وقت آن رفتار روی می‌دهد آن عامل حاضر باشد ووقتی رفتار وقوع نمی‌یابد آن عامل نیز حضور نداشته باشد.در این نظریه برای هر رفتار سه وجه قایل اند واسناد ها بر اساس این وجوه سه گانه انجام می‌شود. وجوه مزبور عبارتند ازهمرأی، یعنی آیا همه آن رفتار را داشته اند. تمایز، یعنی آیا در اغلب موقعیتها رفتار اوبه همین گونه است وبالاخره پایایی یاثبات یعنی اینکه آیا اوهمیشه در چنین موقعیتی همین رفتار را دارد یا فقط همین یک بار چنین رفتار کرده است. چنانکه همرأیی،پایین و تمایز وثبات بالا باشد احتمال اسناد گرایشی بیشتر می‌شود(محمدی اصل و فرجاد، 1388).

 

2-2-3-4- نظریۀ سه بعدی واینر[14]

نظریۀ کلی به طورکلی به ما می‌گوید که چه نوع اطلاعاتی باعث اسنادهای شخصی یاموقعیتی می‌شود. اما بین این دونوع اسناد اسنادهای متعدد دیگری هم می‌تواند وجود داشته باشد. برای توصیف احتمال اسنادهای دیگر، برناردواینر(1986)یک طبقه بندی سه بعدی فرض کرده که همۀ اسنادهای مربوط به شکست وموفقیت راتوصیف می‌کنند. طبق نطر واینر مردم می‌توانند بازده‌های رفتاری رانه فقط به عواملی که (1) درونی شخصی یا بیرونی(موقعیتی)هستند اسناد دهند بلکه ممکن است به عواملی هم که (2)پایدار یا ناپایدار (3)قابل کنترل یا غیر قابل هستندنیز اسناد بدهند(کریمی‌و سیف،1388).

  نقش و اهمیت رسانه و رادیو در اموزش

 

[1] behavior potential

[2] Expectancy

[3] reinforcement value

[4] psychological situation

[5] Maddi&Kobasa

[6] umwet

[7] mitwet

[8] Attribution

[9] Fritz Haider

[10] Corrcspondent Inference

[11] Jones&Davis

[12] Covariation

[13] Harold Kelley

[14] Weiner