دانشگاه امام صادق ( ع) نمونه ای از دانشگاه اسلامی – ایران

Posted on

نمونه ای از دانشگاه اسلامی ایران

علوم انسانی و اجتماعی در سنت کلاسیک اسلامی ایران ما دارای سابقه دیرینه ای است . در همین حال اما فترت بزرگی  که در توسعه متنوع این علوم در سده های میانی تاریخ این مرز و بوم رخ داد . موجب شد که توسعه این علوم تا دوره معاصر به تعویق بیفتد . اما توجه دوباره ایرانیان به علوم انسانی و اجتماعی در شرایطی رخ داد که از اواحر دوره قاجار ، متفکران ایرانی در یک برزخ بزرگ قرار گرفته بودند . دو سوی این برزخ فراگیر ، میراث معرفتی سنتی و علوم نوین غیر بومی قرار داشت .

در این برزخ ، جریان روشنفکری با دست شستن از معارف بومی ، توسعه علوم اجتماعی و انسانی را در توجه به کانون تولید دانش ، یعنی آکادمی های غربی جستجو کردند . این روند تا جایی ادامه پیدا کرد که صدای اعتراض بسیاری از متفکران بلند شد . این نگرش افراط با پاسخ های تند روانه ای برای احیای عصر طلایی حکمت اسلامی از طریق نفی هر گونه توجه به علوم نوین مواجه شد . در این برزخ بی تکلیفی ، جریان روشنفکری رهبران فکری انقلاب اسلامی با تفکری جدید پا به عرصه گذاردند و انقلاب اسلامی با آرمان بنیان نهادن دانش بر اصول و بنیادهای ارزشی شکل گرفت و بومی سازی علوم اسلامی و اسلامی سازی معرفت به عنوان پروژه معرفت شناختی انقلاب اسلامی ایران پس از انقلاب پیگیری شد .

اقتضائات و شرایط تازه انقلاب اسلامی ایران موجب شد تا روند بومی سازی به روش های گوناگونی پیگیری شود .یکی از روندهای غالب برای بومی سازی علوم انسانی در کشور با طرح موضوعات میان رشته ای بود . نگرش میان رشته ای برای تولید دانش در مرزهای دانش های اسلامی و غیر اسلامی ، موجب شد تا نسلی از متخصصان مسلمان آشنا به مباحث نو در رشته های مختلف شکل بگییرد . با حرکت به سوی مطالعه میان رشته ای ، زمینه های رشد علوم اسلامی با توجه به مبانی اسلامی شکل گرفت .

در این میان دانشگاه ها یا مؤسساتی برای توسعه دانش های میان رشته ای بسط یافتند . یکسو تجربه نسبتاً موفق این دانشگاه ها ، دانشگاه امام صادق علیه السلام است . در دانشگاه امام‌صادق‌علیه السلام  ، هدف اصلی آشنا کردن دانشجویان با علوم اسلامی بود . این دانشگاه با اتخاذ روش میان رشته‌‌‌‌‌‌‌ای در آموزش و پروهش‌های رشته های مختلف  توانستند نسلی از دانش آموختگان و  محققانی را پرورش دهند که گام های موثری را بردارند .

موفقیت این دانشگاه می تواند الگویی برای بومی سازی علوم در رشته های دیگر باشد . به نظر می رسد تجربه نسبتاً موفق الگوی رشته های میان رشته‌ای در این دانشگاه می‌توان به عنوان گامی اولیه برای اسلامی شدن دانشگاه های کشور و نیز تولید دانش در حوزه علوم اسلامی به عنوان ابزار کارآمدی مدنظر قرار گیرد.

  مدارس هوشمند و نقش فناوری های نوین در هوشمند سازی مدارس

دانشگاه امام صادق ( ع) : اهداف و ساختار

باید گفت ایده تأسیس دانشگاه امام صادق(ع) تلاشی بود برای بازآوردن جهان بینی اسلامی در کلیت خویش به بستر اصلی زندگی اجتماعی در جامعه مدرن معاصر . این مهم بر بنیاد نظریه دینی و ارتباط میان نهاد و ایدئولوژی از طریق منطبق ساختن و تلفیق میان دو حوزه علوم اسلامی و علوم مدرن با یکدیگر در عمل منجر به تأسیس برنامه ها و دوره های تحصیلی میان رشته ای این دانشگاه شد . این امر یعنی محوریت بخشیدن به موضوعات تلفیقی ، در حقیقت نقطه قوت و وجه تمایز اصلی دانشگاه امام صادق (ع)  با سایر دانشگاه ها محسوب می شود. (حسن خانی ، 1389 ، ص 51 )

به منظور اطمینان حاصل کردن از این  امر که فارغ التحصیلان دانشگاه امام صادق(ع) حداقل دانش و مهارت لازم را برای ورود به مباحث کلیدی هر دو دسته وهر دو سوی این تلفیق را دارا خواهند بود ، برنامه های درسی دوره های طراحی شده به گونه ای تنظیم شده که دانشجویان ، دروس و واحدهای مورد نیاز هر دو حوزه را فراگیرند . در حوزه علوم اسلامی دانشجوی هر شش دانشکده دانشگاه ( علوم سیاسی – حقوق – اقتصاد – مدیریت ، فرهنگ و ارتباطات و الهیات ) متجاوز از 120 واحد از دروس مرتبط با معارف اسلامی از قبیل  فقه اسلامی ( در سه سطح ابتدایی ، میانی ، پیشرفته ) تاریخ اسلام ف تفسیر ، حدیث ، منطق ، فلسفه و اصول فقه را فرا می گیرند . آموزش زبان عربی به  عنوان یک پیش نیاز اساسی برای فهم متون بنیادی این دروس به زبان اصلی ، مورد تأکید دانشگاه بوده و لذا حجم عظیمی از واحدهای آموزشی به آموزش عربی اختصاص داده شده است . از نظر بسیاری از صاحب نظران ، فرا گرفتن این حجم گسترده از دورس معارف اسلامی ، ضرورت و پیش شرطی اساسی است ؛ پیش شرطی که بسیاری از شرق شناسان و اسلام شناسان غربی به دلیل عدم احراز آن به بیراهه رفته اند ( نصر ، 2003 : 110 به نقل از حسن خانی ، 1389 ، ص 52 ) .

در سوی دیگر این تلفیق رشته هایی از قبیل علوم سیاسی ، حقوق ، اقتصاد، مدیرطیت و فرهنگ و ارتباطات نیز این طراحی به گونه ای صورت پذیرفته که دانشجویان به میزان یک دانشجوی اختصاصی هر یک از ین رشته ها در مقطع لیسانس و فوق لیسانس ، واحد درسی گذرانده و مسلط به مباحث کلیدی در رشته مرود نظر خواهند شد . تأکید بر زبان خارجه ( انگلیسی – فرانسه ) به عنوان یک شرط لازم و پیش نیاز برای مراجعه دانشجو به متون مادر و کلاسیک سبب شده تا واحدهای زبان خارجی حجم عمده ای از واحدهای دروه های میان رشته ای این دانشگاه را تشکیل دهد .

  سبب شناسی اختلال احتکار

نگاهی به عناوین و سرفصل های طراحی شده برای دروس عمومی و تخصصی رشته پنج گانه ( علوم سیاسی ، حقوق ، اقتصاد ، فرهنگ ، و ارتباطات ، مدیریت ) و معارف اسلامی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد در سیستم آموزشی دانشگاه امام صادق (ع) نشان می دهدکه چگونه  این طراحی با رویکردی میان رشته ای و باهدف تلفیق میان مبانی این پنج رشته و معارف اسلامی  به عنوان دو  رکن اصلی این بسته میان رشته ای انجام شده است . از چگونگی انتخاب و توزیع واحدهای درسی در دو حوزه مورد نظر چنین بر می آید که برنامه ریزان و طراحان این برنامه میان رشته ای دغدغه  ایجاد توازن میان رشته های تلفیق شده را داشته اند و مناصبی است که به  نوعی مربوط به دوره های میان رشته ای که پشت سر گذارده‌اند . در حوزه نظری نیز کامیابی اعضای هیئت علمی و دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی در غنی ساختن ادبیات موجود در حوزه های مطالعاتی مؤثر است .

از این منظر نگاهی به عناوین پایان نامه های کارشناسی ارشد  و دکتری دانشجویان این رشته ها شاخص مهم و تعیین کننده ای در میزان موفقیت و کامیابی آنهاست . مرور پایان نامه های دفاع شده در هر شش دوره میان رشته ای دایر در دانشگاه امام صادق(ع) دو نکته اساسی را به ذهن متبادر می سازد : نخستین نکته ماهیت میان رشته ای عناوین و موضوعات پوشش داده شده در پایان نامه هاست و دومین نکته کاربردی بودن و تطبیقی بودن آنها.

بر اساس آنچه گفته شد مهم ترین دستاوردهای تجربه دانشگاه امام صادق (ع) در راه اندازی برنامه های میان رشته ای در قابل رشته های تأسیسی این دانشگاه را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

– طراحی و تأسیس رشته های جدید و کاربردی با طراحی و راه اندازی شش دوره دانشگاهی جدید با ماهیت میان رشته ای در مقطع کارشناسی ارشد پیوسته که شرح آن در بخش های قبلی این مقاله رفت .

– نوآوری در برنامه ریزی و تکنیک های آموزشی و بهره گیری از تجربه های مفید و سازنده سنتی و مدرن در امر آموزش . مواردی چون ترغیب و تشویق دانشجویان در عمل به دو سنت پیش مطالعه ( قبل از ورود به کلاس )  و مباحثه ( پس از ترک کلاس ) ، فراهم کردن ابزار و تسهیلات استفاده از ابزارهای مدرن کمک آموزشی و درخواست اکید از اساتید برای استفاده از آنها ، تأکید مضاعف بر آموزش متدولوژی و روش تحقیق علمی در قالب واحدهای نظری و کارگاه های علمی ، و بالاخره راهنمایی و سوق دادن دانشجویان به انتخاب موضوعات جدید و کاربردی برای پایان نامه های فوق لیسانس و رساله های دکتری  در زمره مهم ترین راهکارهای  مورد استفاده هستند.

  چگونه بر کم تحرکی غلبه کنیم

– تربیت نسل جدید از آکادمیسین های دارای درجه دکتری که اعضای هیئت علمی دانشگاه های عمده کشور در رشته های اصلی شش گانه مذکور را تشکیل می دهند . برای نخستین بار در تاریخ آموزش عالی ایران فارغ التحصیلانی از این دانشگاه جذب هیئت علمی دانشگاه های کشور می شوند که تحصیلات خود را در یک برنامه  میان رشته ای به انجام رسانده اند.

– تربیت نسل جدیدی از مدیران ارشد و کارشناسان خبره برای پست های اجرایی و مدیریتی کشور در حد وزیر ، معاون وزیر ، سفیر ، نمایده مجلس ، کارشناس ارشد و مدیر کل. شایان ذکر است مزیت نسبی این مدیران در مقایسه با همتایان مشابه ، داشتن تحصیلات در مقاطع فوق لیسانس و دکتری با رویکرد میان رشته ای که مهارت های علمی و دانش تئوریک آنها را دو چندان ساخته است . آیت الله مهدوی کنی ، فارغ التحصیلان دانشگاه امام صادق (ع) را تأمین کننده نیازهای دولت اسلامی می داند که هر دولتی فارغ از گرایش سیاسی آن ناگزیر است از دانش انها برهه گیرد ( مهدوی کنی ، 1380 :112، ببه نقل از  حسن خانی ، ص 58. )

– یکی دیگر از مهم ترین نتایج و دستاوردهای تجربه دانشگاه امام صادق (ع) در حوزه برنامه های میان رشته ای ، ارائه یک الگو و مدل مناسب برای آموزش عالی در دو سطح جهان اسلام و کشورهای جنوب یا در حال توسعه است . مدل دانشگاه امام صادق(ع) برای آموزش عالی در جهان اسلام از این حیث حائز اهمیت است که می تواند راهکار عملی و مناسبی برای پل زدن میان آموزه های اسلامی و علوم انسانی  مدرن ارائه دهد. جذابیت الگوی دانشگاه امام صادق (ع) برای کشورهای جهان سوم و جنوب ناظر بر این واقعیت است که تجربه ای این دانشگاه یکی از مصادیق بارز بومی سازی رشته های دانشگاهی از طریق تاسیس برنامه های میان رشته ای به گونه‌ای است که این رشته ها بتوانند در چهارچوب شرایط بومی کشورها برطرف کننده نیازهای واقعی جوامع جنوب در دو حوزه آکادمیک و اجرایی باشند.

– تأکید و تمرکز مضاعف بر آموزش زبان خارجی ( انگلیسی ، عربی ، فرانسه ) و کامیابی دانشگاه در این امر ، یکی از دستاوردهای مهم دانشگاه به شمار می رود . تسلط نسبی فارغ التحصیلان دانشگاه بر دست کم دو زبان از سه زبان نامبرده ، توانایی آنها را در مراجعه به متون کلاسیک زبان اصلی در همه رشته های تلفیقی را تا اندازه بسیار زیادی افزایش داده و این به نوبه خود یکی از عوامل موفقیت تجربه برنامه های میان رشته ای در این دانشگاهه بوده است . ( همان ، ص 58) .