ظاهر و باطن گناه در قرآن و کلام اهل بیت- قسمت ۴

از عمده‌ترین عواملی که ارتکاب به گناه را برای افراد آسان می‌کند، عدم معرفت و شناخت نسبت به ماهیت گناه و آثار باطنی آن است. متون دینی ما در راستای شناساندن گناه و آثار آن مطالب فراوانی را بیان کرده است. در لسان قرآن، پیامبر و امامان (علیهم السلام) با واژه‌های مختلف از گناه یاد شده که هر کدام گوئی از بخشی از آثار شوم گناه پرده بر می‌دارد. این واژه‌ها همچنین بیانگر گوناگون بودن گناه از جهات مختلف است. قرآن کریم از گناه با واژه‌هایی نظیر ذنب، معصیت، اثم، سیئه، جرم، خطیئه، فسق، فساد، تعبیر فرموده است. این واژه‌ها گرچه در یک معنای کلی که همان مخالفت با دستورات خداست مشترک‌اند اما هر یک به بعدی از ابعاد گناه و نافرمانی اشاره می‌کنند.
بازشناسی آثاری که بر روح و جسم آدمی از گناه باز می ماند، وابسته به تبیینی است که شریعت در آموزه‌های خود از آنها ارائه کرده است. به بیان دیگر بازشناسی مفاسد مترتب بر گناه در موارد بسیاری از طریق واکاوی متون مقدس دینی امکان پذیر است.
بیان سؤال اصلی تحقیق:
ما در این رساله در پی پاسخ این مسئله هستیم که پیامدها و باز تاب و آثار گناه بر گناهکاران به حسب ظاهر یا به حسب باطن چیست؟
بیان سؤالهای فرعی تحقیق:
۱- مفهوم گناه در ظاهر و باطن چیست؟
۲- زمینه‌ها و عوامل ایجاد کننده اقسام گناه چیست؟
۳- ظاهر گناه چه تاثیری بر فرد و اجتماع دارد؟
۴- بازتاب باطن گناه بر روح انسان چه می‌باشد؟
۵- راهکارهای پیشگیری و درمان گناه از دیدگاه قرآن و اهل بیت چه می‌باشد؟
فرضیه‌ها:
۱- گناه در ظاهر یعنی عصیان در برابرخواست پروردگار و در باطن اختصاص به روح وروان دارد و نشان دهنده غرور پنهان در نهاد انسان است مراد از گناه ظاهری آن است که آثاری قابل مشاهده دارد، و گناه باطنی فعلی جوانحی است که با دستورات الهی و کرامت نفس انسان مخالف است. گناه اثری تاریک کننده بر روح آدمی‌باقی می‌گذارد و جوهره انسانیت یعنی روح و قلب انسان را کدر و فاسد می نماید که این بازتاب باطنی گناه در باطن و ملکوت عالم است.
۲- گناه دارای بستر و زمینه‌هایی است که با بر طرف کردن آنها می‌توان از گناه پیشگیری نمود. برخی از این زمینه‌ها عبارتند از:۱- بکار نگرفتن ابزارهای شناخت . ۲- پیروی از امیال نفسانی. ۳- محیط نامناسب. ۴-عدم اطاعت حاکمان جامعه از اوامر الهی.
۳- طبق تعالیم قرآنی بر اثر ظلم و ستم و گناه و نافرمانی خدا، مرگ فردو جامعه پیش می آید.
۴- کردار انسان داراى ارتباط دوطرفه تکوینی با روح و روان اوست.
۵- در زمینه درمان گناه ؛ از لحاظ شخصی به بیداری از غفلت و یادآوری عهد الهی، توجه به مرتبه قدس عالم، توبه، بصیرت در مقابل شیطان و… و در سطح جامعه به امر به معروف و نهی از منکر می‌توان اشاره نمود.
اهداف:
این تحقیق دارای دو دسته نتایج است:الف) نتایج نظری. ب) نتایج عملی.
الف) نتایج نظری:
۱-تغییر شناخت نسبت به ماهیت گناه.
۲-آگاهی یافتن از زمینه‌ها و نتایج گناه.
۳- یافتن راه‌های برون رفت و خلاصی از ورطه گناه و آثار سوء آن.
ب) نتایج عملی:
۱- رسیدن فرد به کمال در قالب سلامت جسم و روح.
۲- رسیدن انسان به آسایش و سعادت در دنیا و آخرت در سایه تعالیم دینی.
۳- سالم سازی جامعه جهت رشد و رسیدن به اهداف متعالی الهی با رهنمودهای قرآنی و روایی.
روش تحقیق:
روش تحقیق دراین رساله، کتابخانه‌ای و توصیفی – تحلیلی خواهد بود. یعنی اصل کتبی که درمتن تحقیق به آنها ارجاع داده شده است را رؤیت نموده و پس از باز بینی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. طبعا منابع اصلی آیات قرآن و تفاسیر موجود و روایات باب اثم و گناه خواهد بود. جهت تحلیل مطالب نیزاز رهاورد دانشمندان، حکیمان و عارفان مسلمان بهره خواهیم جست.
پیشینه پژوهش:
موضوع گناه به کرات در کلام معصومین آمده است، با این هدف که انسانها با دوری گزیدن از گناهان از نتایج و آثار شوم آنها در امان بمانند. بخشهایی از کتابهایی مانند علل الشرایع شیخ صدوق و محجه البیضاء فی تهذیب الاحیا از قدما و نیز کتابهای جدیدی مانندکیفر کردار محمد تقی مقدم، ، اربعین حدیث امام خمینی (قدس سره)، گناهان و لغزشها از دید اسلام دکتر عبد الفتاح طباره و دیگر کتبی که به واکاوی حالات نفس اماره و ظرایف و آثار و خصوصیات آن پرداخته است، از کتابهایی است که در همین موضوع به کنکاش پرداخته است. مقالات متعددی نیز در زمینه گناه نگاشته شده که در حد لزوم مورد توجه بوده است. اکثر تحقیقات موجود در باره کم وکیف گناهان است و هرچند اشارات پراکنده‌ای در مورد موضوع رساله در کتابها و مقالات وجود دارد، اما رأسا در مورد موضوع اصلی رساله یعنی ماهیت گناه و خصوصا جنبه‌های باطنی گناه هنوز تألیفی و تدوینی به وجود نیامده است.
فصل اول:
ماهیت گناه
۱-۱) تعریف گناه
برای درک بهتر از ماهیت گناه باید توجه داشت که گناه دارای لغات متعدد است که در محاورات عمومی مورد استفاده قرار می‌گیرد و در عین حال از معانی اصطلاحی متعددی نیز برخوردار است. معانی اصطلاحی گناه را می‌توان به دو دسته غیردینی و دینی تقسیم نمود (نوع غیر دینی آن که معادل مجرم بودن بر اساس قوانین است، معمولا در بحثهای حقوقی و مدنی به کار می‌رود و از موضوع این رساله خارج است). معانی اصطلاحی دینی، دارای تقسیمات متعددی است و به سه بخش عمده: فقهی، اخلاقی و عرفانی قابل تقسیم می‌باشد.
درلغت: در لغت عرب از گناه به «ذنب»، «اثم»، «معصیت» و…، تعبیر شده که عبارت از انجام هرعملی برخلاف قانون وهرکاری است که انجام آن ناروا باشد (ابن منظور، ۱۴۰۵:‌۱، ۳۸۹). (در ادامه تفصیل و توضیح این لغات خواهد آمد.)
در لسان قرآن کریم، پیامبر ، صحابه و امامان (علیهم السلام)، با واژه‌های مختلف، از گناه یاد شده است که بیانگر گوناگونی انواع و آثار آن است. در قرآن کریم، از گناه با واژه‌هائی نظیر ذنب، ‌معصیت، اثم، سیئه، جرم، حرام، وغیره تعبیر فرموده است. این واژه‌ها در یک معنای کلی که همان مخالفت و نافرمانی دستورات خداست اشتراک دارند.
گناه در اصطلاح اهل شرع عبارت است از این که مکلف، مرتکب امر نامشروعی گردد. یعنی هر کاری که ترک یا فعل آن مخالف امر خدا باشد. (طباطبائی: ۱۴۱۷، ۵، ۱۱۵).

این مطلب را هم بخوانید :  دسته بندی علمی - پژوهشی :ظاهر و باطن گناه در قرآن و کلام اهل بیت- قسمت ۱۲

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.