سامانه پژوهشی – مدیریت و توسعه گردشگری در مشهد با تاکید بر توسعه گردشگری سلامت- قسمت ۲۴

نمودار۳-۳ : نسبت اهداف گردشگران داخلی و خارجی شهر مشهد
 
منبع : سازمان میراث فرهنگی خراسان رضوی ۱۳۹۲
۳-۱۵ کارکردهای مؤثرگردشگری بر رشد و توسعه فضایی شهر مشهد
رشد و توسعه فضایی شهر مشهد تا قبل از سال ۱۳۰۰ (ه.ش) متأثر از کارکرد زیارتی آن ، محدود به پیرامون حرم مطهر رضوی بوده است؛ اما در سده ی اخیر به دنبال تحولات سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جهانی که با تفاوت ها و اشتراکاتی بر شهرهای جهان و ایران حادث شده، شهر مشهد نیز از این تحولات به دور نبوده و تغییرات زیادی در ساختار و کارکرد این شهر پدیدار شده است. این تغییرات پس از انقلاب اسلامی به دنبال تحولات ساختار سیاسی – فرهنگی کشور به شکل جدیدی ، شدت چشمگیری پیدا کرده است . در واقع در این دوره پیوند حاکمیت با مذهب (وجود مرقد مبارک امام هشتم در مشهد) موجب ارتباط عاطفی حکومت با شهر مشهد و گردشگری مذهبی – فرهنگی شده است. این پیوند عاطفی به قدری شدید بوده که موجب گرایش کارکرد شهر از پایه زیارتی (تک انگیزه ای) به طرف گردشگری مذهبی – فرهنگی (چند انگیزه ای با اولویت زیارت) شده است. به عبارت دیگر کارکرد گردشگری در دهه های اخیر از شکل زیارتی به طرف گردشگری مذهبی – فرهنگی و سایر گردشگری ها (طبیعی – تفریحی ، تجاری و …) سوق پیدا کرده است. رشد و توسعه فضایی شهر نیز به نسبه از همین گرایش پیروی کرده و از نقش پذیری انحصاری از جاذبه های مذهبی – گردشگری شهر به طرف جاذبه های طبیعی- تفریحی و مناطق ییلاقی شهر گرایش شدید پیدا کرده است . به طوری که از سال ۱۳۳۵ تا سال ۱۳۸۵ جمعیت آن از ۲۴۱۹۸۹ نفر به ۲۴۲۷۳۱۶ نفر، تعداد زوار و گردشگران مذهبی – فرهنگی (داخلی و خارجی) از تعداد ۷۴۰۰۰۰ به ۳۳۵۰۲۶۸۶ نفر و نیز وسعت آن از مساحت تقریبی ۱۶ کیلومتر مربع به ۲۹۵ کیلومتر مربع افزایش پیدا کرده است و به عنوان کلان شهر گردشگری مذهبی – فرهنگی جهان اسلام و دومین کلان شهر کشور مطرح شده است (ر.ک:جدول شماره ۶). اگر چه این رشد و توسعه به جهت اهمیت مذهبی- فرهنگی ، جایگاه ملی و بین المللی مشهد را ارتقاء داده ، اما رشد و توسعه کنونی شهر مشهد را می توان همانند مرحله ای از رشد کلان شهرها دانست که پس از آنکه قادر به رشد پیوسته نبوده، گرایش به انتشار جمعیت و فعالیت در پیرامون خود به صورت ناپیوسته داشته و با مسایلی مانند پراکنش بی رویه ی جمعیت، تخریب منابع طبیعی و تهدید کیفیت محیط زیست، افزایش فقر شهری و گسترش حاشیه نشینی، کمبود خدمات شهری و … مواجه کرده است .
جدول ۳-۶ : مقایسه شاخص رشد جمعیت، گردشگران مشهد ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵
 
منبع : سازمان میراث فرهنگی خراسان رضوی ۱۳۸۸
جدول ۳-۷ : تعداد جمعیت و رتبه مهمترین شهرهای مذهبی جهان اسلام
 
منبع : سازمان حج و اوقاف ۱۳۹۲
۳-۱۵-۱ اثرات و کارکردهای گردشگری بر شهر مشهد
الگوی توسعه پایدار افزون بر بعد بوم شناسانه به ابعاد اجتماعی – اقتصادی نیز توجه دارد (صرافی، ۶:۱۳۷۹) . بر این اساس گردشگری مذهبی – فرهنگی شهر مشهد اثرات مثبت و منفی را در بخش ها و زیر سیستم های مختلف شهر از جمله اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، محیطی و کالبدی ایجاد کرده؛ که بررسی این اثرات در هماهنگی با مفهوم توسعه ی پایدار شهر و گردشگری از اهمیت خاصی برخوردار است. برجسته ترین کارکردهای مثبت اقتصادی گردشگری مذهبی – فرهنگی در شهر مشهد در زمینه اشتغال، درآمد و تحصیل ارز بوده است. به طوری که بر اساس سرشماری کارگاهی سال ۱۳۸۱ حدود ۴/۴۰ درصد از شاغلین کارگاهی شهر از مجموع ۴۱۲۷۲۷ نفر شاغل ، تعداد ۱۶۶۷۵۶ نفر در فعالیت های گردشگری اشتغال داشته اند .
 

این مطلب را هم بخوانید :  تحقیق دانشگاهی - طراحی سیستم نظارت چهره راننده جهت تشخیص خستگی و عدم تمرکز حواس- قسمت ۱۱